МОАБИТ ДӘПТЕРІ

Мұрат Мұсайбекұлы Әбдірахманов  

(1938 – 2015 )

Бұл бөлімде Әлемдік белгілі "Моабит дәптері" циклінің 14 туындысы қазақ және орыс тілдерінде ұсынылған. Қазақ тіліне аударманы ақын, аудармашы, Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі Мұрат Мұсайбекұлы Әбдірахманов  (1938 – 2015 жж.) орындады.

В этом разделе представлены 14 произведений из всемирного известного цикла «Моабитская тетрадь» Мусы Джалиля на казахском и русском языках. Перевод на казахский язык выполнил поэт, переводчик, член Союза журналистов Казахстана Мурат Мусайбекович Абдрахманов (1938 – 2015 гг.).

Реквием жырлар

Өміріне де, өнеріне де, өзіне де аса жауапты қарайтын адал, рухани таза адамдар болады.

Мұрат Абдрахманов замандасым, солардың санатынан болатын.

Кімге де болса тілектес, тілеулес болып жүретін.

Ашып айтпаса да, Мұраттың жүрегін өлең қысатын. Ол да бабаларынан дарыған қасиет.

Ұзақ жылдар Кереку елінің мәдениет саласын басқарған, көп оқыған, терең ойлы ақылды, кең көңілді таза адам еді.

Кенеттен ортамыздан озған Мұрат, қолы қалт еткенде әлем ақындарын қазақша сөйлетіпті. Соның бірі татардың Асыл ұлы, ұлы ақыны Мұса Жәлелдің өлеңдері.

Жүрегін өлең тербеткен Мұрат Мұса Жәлелдің отты өлеңдерін қазақша еркін сөйлетеді. Ақын ойын барынша дәл түсіруге күш салады.

Үміт үзбен, қараңғы тамыз бір түні

Алып шығар бостандыққа бір күні.

Бар емес пе бұл әлемде қапас-қыспақтан,

Асқақ-Отан сүю, ашу-ыза кек үні!


Үміт үзбен, мұндай қатал соғыста,

Асқақ рух кек алауын өршітер.

Қапаста да тіземізді бүктірмей,

Жау алдында биіктерден көрсетер.


Мұса Жәлел Отан үшін соғыста жанын емес, арын қорғаған кесек тұлға. Намысын тіктеген өршіл ақын өзі өлсе де өлеңін өлтірмей Отанын, Ар-Намысын жырлап өткен рухты Ақын.

Сол рух оны майдан даласында да, түрменің қараңғы қапас жанкешті тіршілігінде де бір сәтке күйкі көңілге түсірмеген.

Оның жүрегі Отан деп, Елім деп соғуын еш уақыт тоқтатпаған.

Қайыспаған ер жігіт өршіл жырларын жүрек отымен жылытып сөйлеуін бір тимаған.


Дүние сондай кең,

Нұрлы да қызықты!

Тек түрмем қараңғы,

Есігі құлыпты!

Көкте құс биікке

Шарықтап шырқаулы!

Еденде жатырмын,

Қолдарым бұғаулы.

Сыртта гүл өсіп тұр

Жаңбырға шомылып.

Семемін, соламын

Түрмеде торығып.

Өмірде жасау ол

Тым тәтті: білемін.

Бұл жырым - соңғы жыр,

Мен енді өлемін!..


Бұл Мұса Жәлелдің өлім алдындағы соңғы жыры. Саналы оймен, қайсар жүрекпен толғаған жыры.

Реквием жыр.


Роллан Сейсенбаев

Алматы

2018 жыл

Моабитская тетрадь
«Моаби́тская тетра́дь» (тат. Моабит дәфтәре,Moabit däftäre) — цикл стихотворений Героя Советского Союза, татарского поэта Мусы Джалиля (1906-1944), написанный им в Моабитской тюрьме.
25 августа 1944 года в берлинской тюрьме Плётцензее по обвинению в измене казнили Мусу Джалиля и еще 10 членов легиона «Идель-Урал» — подразделения, созданного гитлеровцами из советских военнопленных, прежде всего, татар. Одиннадцать приговоренных к смерти были активом подпольной антифашистской организации, сумевшей разложить легион изнутри и сорвать немецкие планы.
Сохранились два блокнота, в которых содержалось 93 стихотворения. Стихотворения были написаны на татарском языке в первом блокноте арабской, во втором — латинской графикой.
В 1946 году бывший военнопленный Нигмат Терегулов принёс в Союз писателей Татарии блокнот с шестью десятками стихов Джалиля. Через год из советского консульства в Брюсселе пришла вторая тетрадь. Из Моабитской тюрьмы её вынес бельгийский патриот Андре Тиммерманс и, выполняя последнюю волю поэта, отправил стихи на родину.
Впервые стихотворения были опубликованы после смерти Сталина в 1953 году в «Литературной газете» благодаря главному редактору Константину Симонову. В 1957 за этот цикл стихов автор был посмертно удостоен Ленинской премии.
«Моабитская тетрадь» была переведена более чем на 60 языков мира.
На сайте опубликованы 14 произведений в переводе на казахский язык Мурата Мусайбековича Абдрахманова (1938-2015), опубликованные в 2017 году в сборнике "Кешір, Отан!".

МУСА ДЖАЛИЛЬ

(1906-1944)

ТҮРМЕДЕГІ ТҮС

ТҮРМЕДЕГІ ТҮС


Сәби қызым түсіме еніп,

Шашымды сыйпап тарады.

«Ой, жүрдің-ау ұзақ, әке, » -

Наздана маған қарады.


Шаттықтан басым айналып,

Қызымды құштым мен сүйіп.

Сағыныш һам ыстық сүйініш

Құдыретін сездім нақ түйіп.


Толқыған теңіз гүл бағын,

Содан соң жүрдік аралап.

Еркін өмір қызығын,

Сезіп ем сонда саралап!  


Оянсам, орным сол түрме

Қолдарым берік кісенде.

Басымда баяғы шер-қайғы,

Олар да мені күткен бе?..


Арбайды мені қиялым,

Іштегі осы мұң-зарым.

Түсімде ғана келер ме...

Баяғы жарқын жылдарым?!

СОН В ТЮРЬМЕ


Дочурка мне привиделась во сне.

Пришла, пригладила мне чуб ручонкой.

-- Ой, долго ты ходил! -- сказала мне,

И прямо в душу глянул взор ребенка.


От радости кружилась голова,

Я крошку обнимал, и сердце пело.

И думал я: так вот ты какова,

Любовь, тоска, достигшая предела!


Потом мы с ней цветочные моря

Переплывали, по лугам блуждая;

Светло и вольно разлилась заря,

И сладость жизни вновь познал тогда я...


Проснулся я. Как прежде, я в тюрьме,

И камера угрюмая все та же,

И те же кандалы, и в полутьме

Все то же горе ждет, стоит на страже.


Зачем я жизнью сны свои зову?

Зачем так мир уродует темница,

Что боль и горе мучат наяву,

А радость только снится?

КЕШІР, ОТАН!

КЕШІР, ОТАН!


Кешір, Отан, сенің асқақ атыңмен

Кірдім талай жан аямай ұрысқа.

Тек өкінем- бола алмадым құрбаның,

Мейірімсіз дұшпанменен соғыста!


Жоқ, бір сәті үшін мына үзік өмірдің

Қорламадым ар-ұятын ердің мен!

Волхов куә, мезеттерде сындарлы

Болдым адал өзіңе әркез, Отаным.


Селт етпедім, ұшқын шашып аспаннан,

Қорғасын оқ бұршақ болып атқанда.

Қашпадым мен су жүрекше жан-жаққа,

Жауынгерлер оққа ұшып жатқанда.


Жасымадым, қиындықта жол таппай

Жау әскері қоршауында қалғанда.

Көздің жасын көрсетпедім үн қатпай,

Қарсы тұрдым мейірімсіз ажалға.


Қою түтін алдындағы жазықтан,

Елес берген ажал ма, жоқ тағдыр ма ...

Ажал болса, артық қой ол құлдықтан,

Әділірек болар құлдық азаптан.


«Жазбап па едім жан жарыма: дұшпанға,

Тамшы қаным қалғанынша беріспен –

Келсе ажал, алаң болма, аяулым,

Қасиетті антты аттап мен кетпен!».


Мен емес пе ем ант берген жырыммен

Қалсам егер жалын атқан құрсауда:

«Соңғы демім біткенінше қаһармен,

Қарсы тұрам  сұм ажалға мен сонда!».


Нәзік күштің қолдауымен сын сәтте

Бас имеспін соңғы демім біткенше.

Отаным мен сүйіктіме хатымды,

Қанымменен жерге жазып кеткенше.


Бола ма екен құлпытасым басымда,

Отан үшін берсем егер жанымды?!

Сен, Отаным, бұл антымның жалыны

Қыздырады жүректегі қанымды!


Мазағы ма, әлде ажал зағип пе,

Жанай өтті - енді міне өлім жоқ.

Не амал бар, дәл осылай қапыда,

Алдап әрі сатып кетті пистолет?!


Шаян тілін өз тәніне қадайды.

Қыран бүркіт өрден биік құлайды.

Неге тірі қалдым екен дұшпанның,

Мазағына жаным қалай шыдайды?!


Сен, Отаным, арым таза алдыңда,

Сұңқар сынды ездікке ерік бермедім.

Мен де әркез ойлаушы едім қияннан,

Құлап құзға артық қой деп өлгенім.


Амалым не? Үнсіз қалды пистолет -

Айта алмай соңғы сөзін бізге арнап.

Салып бірдей екі қолға кісенді,

Арсыз жолға салды мені жау айдап...


Мен – қапаста.. ар алдында адалмын,

Үміт үзбей шығыс жаққа қадалдым.

Қыран жүрек кекке толы бұрқанып,

Отты жырдан майдандағы нәр алдым!


Әр күн сайын шығыс оты лаулайды,

Дос қолында желбіреген тудай-ды...

Білсең, достар, болады екен бұлай да:

Жара емес, кеудем кектен жанады,

Қыспақтамын, жүрек содан тулайды.


Үміт үзбен, қараңғы тамыз бір түні  

Алып шығар бостандыққа бір күні.

Бар емес пе бұл әлемде қапас-қыспақтан,  

Асқақ - Отан сүю, ашу-ыза, кек үні!


Үміт үзбен, мұндай қатал соғыста,

Асқақ рұх кек алауын өршітер.

Қапаста да тіземізді бүктірмей,

Жау алдында биіктерден көрсетер.

РОДИНА,   ПРОСТИ


Родина, прости, с твоим высоким

Именем я поднимался в бой.

Но сражаясь с недругом жестоким,

Не сумел пожертвовать собой!  


Нет, позорно за   крупицу жизни

Я не продал совести бойца!

Волхов очевидец, что Отчизне

Я остался верным до конца.


Не дрожал, когда каленым градом  

На меня с небес летел свинец,  

Не страшился смерти если рядом

Падал мертвым за бойцом боец.


Не рыдал в бессилье и отчаянье,  

Окруженный вражеским кольцом.

Жалких слез не лил, когда в молчанье

Повернулся к гибели лицом.


Впереди, над черным дымом поля,

Призрак смерти вырос как судьба...

Смерть, приди, ты лучше, чем неволя,

Ты честнее, чем участи раба.


Я ли не писал жене: «Родная,  

Пусть до капли кровь свою отдам-

Не печалься: даже умирая,  

Я священной клятвы не предам!»  


Я ль не клялся жаркими стихами,  

В огненное угодив кольцо:

«Гневно на последнем издыханье  

Лютой смерти усмехнусь в лицо!»  


В смертный час поддержан нежной силой

Я не устрашусь: пока дышу,  

Олюбви к Отечеству и милой  

Кровью на земле я напишу...  


Разве тяготит могильный камень,  

Если за Отчизну жизнь отдать?!  

Верь, Отчизна, этой клятвы пламень

В сердце не устал еще пылать!

 

Как в насмешку, злая гибель слепо  

Стороной прошла-и смерти нет.

Что же делать, если так нелепо  

Изменил и предал пистолет?!  


Скорпион в себя вонзает жало,

Беркут вниз бросается со скал  

Для того ли жив я, чтоб устало

Над собой терпеть врага оскал?!

 

Родина, поверь, на свете жил я,

Словно беркут- без позорных слез.

Был и я готов, расправив крылья,

В смертный миг разбиться об утес!


Что же? Мне решительного слова  

Пистолет не вымолвил – тогда  

Враг набил мне на руки оковы,  

Враг погнал дорогами стыда...

 

Я - в неволе ...   Не утратив чести,

Как гляжу я жадно на восток!

В соколином сердце – пламень мести,

Гневных песен огненный исток!


Свет востока каждый день пылает,

Словно знамя в дружеских руках...  

Знали б вы, друзья, что так бывает:

Не от раны грудь моя сгорает,

Жажда мести жжет, а я –в тисках!

Жив надеждой, что бежать позволит

Августовский мрак, ведь в мире есть

Надо всем, что здесь меня неволит,

Гнев, любовь к Отчизне, боль и месть!

Жив надеждой, что в боях суровых

Жажду мести свято утолит  

Гордый дух, который и в оковах  

Пред врагом склонится не велит.

ДӘРУ

ДӘРУ


Ауырып қалды балғын қыз,

Қызудан соғып жүрегі.

Жеңілдік болмай дәріден,

Емшінің тимей көмегі.


Жатқан шақта жай таппай,

Түстерден кетіп мазасы.

Кіріп келді кенеттен,

Сағынған көптен әкесі.


Маңдайда биік жара ізі,

Шаң сіңген белде белбеуі.

Күндер-жылдар тосумен,

Зорыққан бала жүрегі.


Әкенің жылдар аңсаған,

Тұрды алдында нұр жүзі.

Бірден танып, жымиып,

«Әке!» деп оған ұмтылды.


Сол түні терге бусанып,

Қызуы қайтып сауықты.

Мұның сыры неде деп,

Ойланып дәрігер қалыпты.


Таңданба бұған дәрігер,

Сақтаған әркез көңілде.

«Сүю» деген ең күшті,

Шипа барын өмірде.

ЛЕКАРСТВО


Заболела девочка. С постели

Не вставала. Глухо сердце билось.

Доктора помочь ей не умели,

Ни одно лекарство не годилось.


Дни и ночи в тяжких снах тянулись,

Полные тоски невыразимой.

Но однажды двери распахнулись,

И вошел отец ее любимый.


Шрам украсил лоб его высокий,

Потемнел ремень в пыли походов.

Девочка переждала все сроки,

Сердце истомили дни и годы.


Вмиг узнав черты лица родного,

Девочка устало улыбнулась

И, сказав "отец" -- одно лишь   слово,

Вся к нему навстречу потянулась.


В ту же ночь она покрылась потом,

Жар утих, прошло сердцебиенье...

Доктор бормотал тихонько что-то,

Долго удивляясь исцеленью.


Что ж тут удивляться, доктор милый?

Помогает нашему здоровью

Лучшее лекарство дивной силы,

То, что называется любовью.

АЛМАНИЯ ЕЛІНДЕ

АЛМАНИЯ ЕЛІНДЕ


Сен де – шерлі ұлы Маркстың елі,

Дауылпаздың Шиллер сынды мекені.

Ажал меңзеп, құрсау салып қолыма,

«Құл» деп мені неміс мазақ етеді.


Толағай күш, от жалынды кешегі –

Рот-Фронттың дабылы неге өшеді?!

Неге мені- немересі Цеткиннің –

Қапасыңда азаптаудың жоқ шегі?!


Еркіндік пен күрес туын паш еткен,

Гете ізін неге көрмен жолдарда!?

Бетховеннің күрес сазы құдыретті,

Жаңғырмайды неге мәрмәр залдарда?!


Гейнені азат пір еткенді тұтқандап ,  

Қожаң сенің салды оларға құрсауды.

Роза менен Карлдың малып қанына,

Мұздай суық едендерге тастады ...


Пәк жүзіңді қызғыл қою шаң басып,

Күн сәулесін көрмей әбден тотықтың.

Тельман жайлы сыбырлайды сыбдыры,

Қан сасыған белдеудегі құлыптың.


Мені дағы Клара мен Карлдей

Көк төбеттер көбік шашқан езуден,

Шаңқай түсте қылқындырып өлтіріп,

Тастар ма екен Шпрееге көпірден....


Қайдасыңдар Гейне, Маркс бағында

Тояттанып, шешек жайған ұландар.

Ел жадында аңыз болған есімі,

Вильгельм Телль, Энгельстей нояндар?!


Тельманды асқар жүрегінде пір тұтқан,

Цеткин туын аспандатқан ер жандар,

Еркіндіктің асқақ үнін жаңғыртып,

Түрмелердің құлыптарын жұлыңдар!


Жауыздардың қорлығы жанға батса да,

Он тоғыздың антына адал болыңдар.

Жұдырықтай берік болып, шеп құрып,

Рот-Фронт боп жауға қарсы тұрыңдар!


Күннің көзі жарық берсін өңірге.

Ұшырасын қарға-құзғын өлімге.

Тельман шығып мінберіне қайтадан,

Маркс, Гейне қайта оралсын еліне.


Тельманды асқар жүрегінде пір тұтқан,

Цеткин туын аспандатқан ер жандар,

Еркіндіктің асқақ үнін жаңғыртып,

Түрмелердің құлыптарын жұлыңдар!

В СТРАНЕ АЛМАН


Ты – великого Маркса земля?!

Ты – мятежного Шиллера дом?!

Взяв в оковы и гибель суля,

Здесь назвал меня немец –«рабом»!


Отчего, полный сил и огня,

Звонкий голос Рот-Фронта затих?!

Отчего внука Цеткин –меня –

Избивают в застенках твоих?!


Бредя Гете, свободой, борьбой,

Разве это тебя я узнал?!  

Что ж Бетховен, зовущий на бой,

Не звучит среди мраморных зал?


Всех, кто вольного Гейне любил,

Твой хозяин забил в кандалы,

Кровью Розы и Карла омыл,

Бросив на ледяные полы...


Застит лик твой багровая пыль,

Но, ржавея без солнца, тяжки.

Рассказали про Тельмана быль

Мне кровавых подвалов замки.


Неужели средь белого дня

Псы несытые с пеной у рта,

Словно Розу и Карла, меня,

Задушив, сбросят в Шпрее с моста?!


Где же вы, кто запоем читал  

Маркса, Гейне, их сада цветы,  

Телли, Энгели, кто мечтал,  

Люди чести, любви, доброты?!


Вы, в ком Тельман неистовый жив,  

Цеткин смелые ученики,  

Слыша воли железной призыв,  

Снаших тюрем сорвите замки!

 

Вы, в ком как бы ни злобствовал враг,

Девятнадцатый год не умрет,  

Воздевая в салюте кулак,  

Маршируйте рядами –Рот-Фронт!  


Чтобы солнце расправилось с тьмой,

Чтоб низвергся стервятник-орел,  

Маркс и Гейне вернулись домой,  

Тельман вновь на трибуну взошел,-  


Вы, в ком Тельман неистовый жив,  

Цеткин смелые ученики,  

Слыша правды великой призыв,  

С наших тюрем сорвите замки!  

ҚЫЗДЫҢ ӘНІ

ҚЫЗДЫҢ  ӘНІ


Сүйіктім менің, қуанышым өмірлік,

Отан үшін бара жатыр жорыққа.

Қуанышым, күнім менің мәңгілік,

Мені ойлап мазасызданып зарықпа.


Шығарып сап тұрмын оны соғысқа,

Қиын екен жырақ кету сын шақта.

Қан майданда аман болсын, сүйіктім,

Қайта оралсын жеңіспенен бұл жаққа.


Сүйемін сені, күтем сені,

Деген сәлем жігітіме жіберем.

Менің сүйіп, күткенімді

Бұдан артық силық жоқ екенін білем мен.

ПЕСНЯ ДЕВУШКИ


Милый мой, радость жизни моей,

За отчизну уходит в поход.

Милый мой, солнце жизни моей,

Сердце друга с собой унесет.


Я расстанусь с любимым моим,

Нелегко провожать на войну.

Пусть бои он пройдет невредим

И в родную придет сторону.


Весть о том, что и жду, и люблю,

Я джигиту пошлю своему.

Весть о том, что я жду и люблю,

Всех подарков дороже ему.

МЕНІҢ ЖЫРЛАРЫМ

МЕНІҢ ЖЫРЛАРЫМ


Жүректен өрген жырыммен көрік

Гүлдей боп жайна жазира өлкем!

Отты күш сенің бойыңа біткен!

Жарық пен көз жас, жалынды сезім,


Жер ананың мен де ұланы болармын,

Бар болмысым, шындық сөзім, көңілім.

Сұм ажалың - менің ұмыт тағдырым,

Мәрт ғұмырың – менің өлмес өмірім.


Аманатын халықтың оттай алау еттім,

Шепте тұрған  әскер саптай.

Жүрекжауды жырымды жалау етсем,

Жырмен қолдап досымды мақтадым да.


Дұшпанды жырымменен талқан еттім,

Пасық сезім жүрекке қаяу салған.

Жалған дүние зар болар солай екен,

Жырыммен жалынды өмір аз сүрсем.


Қасиетті антымды сатқызбаймын,

Жырымды арнағамдай Отаныма.

Ғұмырымды аянбай елге арнадым,

Жырладым бұл өмірін гүл бақшада.


Жырладым қан майданда, қарсы тұрып,

Жырладым қиын сәтті көрмеспіндей.

Айбалтасы тас төбеме төнгенінде,

Жырладым кетсемдағы бұл дүниеден.


Жырым бұрын, еркіндігіме баулаған

Бұйырған ерлерге ол деп бүгін.

Өмірім жыр боп әсем сыңғырлаған,

Өлімім де жырымдай болып маған!

ПЕСНИ МОИ


Песни сердца, на полях отчизны  

Распускайтесь ныне, как цветы!

Сколько в вас огня и воли к жизни,

Столько в мире вашей правоты!


Свет и горечь слез и чувств горенье,

Вы – мое земное бытие:

Ваша гибель – и мое забвенье,

Ваша жизнь – бессмертие моеІ


Жаром сердца в строки переплавил

Я, народа огненный наказ

Песней друга утешал и славил,

Песней бил врага в суровый час !


Низменный соблазн для сердца песен,

Тесен пестрый мелочный мирок,

Я живу, но ради правды песен

И любви, пылающей меж строк!


Даже расставаясь с жизнью, ныне

Клятв священных я не предаю:  

Как я песни посвящал Отчизне,

Жизнь свою народу отдаю.


Пел я, встретясь с жизненной весною,

Пел в огне среди военных гроз

И теперь пою, хоть надо мною

Свой топор палач уже занес..


Песнь, свободе научив сначала,

По – мужски велит мне умереть.

Жизнь моя, как песня ты звучала,

Смерть, должна ты песней прозвенеть!

ХАТ (Өлең)

ХАТ

(Өлең)


1

Ұрыстар арасында,

Жазсам ба екен әлде хат.

Өлеңіме хат қосындар,

Осылайша мені еске алыңдар.

Қыдырғанда, үйде болсын,

Беу-қыздар- ай, қарындастар! –

Қыдырғанда, үйде болсын.

Ордам жауды қумалай,

Игізе басын бүктірмей.



2

Қайтпайды елге ер біздей,

Беу, қарындас-қыздар-ай,

Қайтпайды елге ер біздей,

Келмесек қайтып сендерге біз,

Әндеріңнен көрінсек те,

Біз оны бақыт санаймыз.

Беу, қыздар-ай-қарындастар,

-Біз оны бақыт санаймыз.




3

Бола қалсақ керекті,

Отанға біз сүйікті.

Күштірек біз боламыз,

Беу, қыздар-ай, қарындастар.

Күштірек біз боламыз.

Қайғы орнына бақыт, деп

Жеңіс күнін тілеңдер!

Жүректе мәңгі сендерсің.

Беу, қарындас-қыздар-ай-

Жүректе мәңгі сендерсін.

ПИСЬМО

(песня)


1

Я в затишье меж боями

Говорить задумал с вами,

Вам письмо бы написал.

Эх вы, девушки-сестренки,

Вам письмо бы написал!

В песню вы письмо включите,

И меня вы помяните

На гулянке и в избе.

Эх вы, девушки-сестренки! --

На гулянье и в избе.


2

Не прогнав орды кровавой,

Не поправ врага со славой,

Не вернемся мы домой.

Эх вы, девушки-сестренки! --

Не вернемся мы домой.

Если к вам не возвратимся,

В ваших песнях возродимся, --

Это счастьем будет нам.

Эх вы, девушки-сестренки! --

Это счастьем будет нам.


3

Если мы необходимы

Нашей родине любимой,

Мы становимся сильней.

Эх вы, девушки-сестренки! --

Мы становимся сильней.

Скоро счастье сменит беды,

Так желайте ж нам победы!

Вечно в наших вы сердцах.

Эх вы, девушки-сестренки!

Вечно в наших вы сердцах!

ҚОЛ ОРАМАЛ

ҚОЛ ОРАМАЛ


Қоштастық біз, әдемілеп өрілген,

Орамалды берді өз қолымен,

Сүйіктімнің сыйлығы! Ол қашанда менімен,

Жараларды алған орадым мен онымен.


Жылы қанға толды сол орамал,

Не сыр бар деп ем салды жорамал.

Басыма кеп бас игендей көрінді,

Сүйіктім менің майданда етіп бір амал.


Жау алдында тізе бүккен емеспін.

Шегінбедім, айқастардан бір қадам.

Бақыт құсын біздің ортақ сақтадым,

Сен берген жан орамалмен кеңессін.

ПЛАТОЧЕК


Простились мы, и с вышитой каймою

Платок родные руки дали мне.

Подарок милой! Он всегда со мною.

Ведь им закрыл я рану на войне.


Окрасился платочек теплой кровью,

Поведав мне о чем-то о родном.

Как будто наклонилась к изголовью

Моя подруга в поле под огнем.


Перед врагом колен не преклонял я.

Не отступил в сраженьях ни на пядь.

О том, как наше счастье отстоял я,

Платочек этот вправе рассказать.

ЕРКІНДІК

ЕРКІНДІК


Сағат.... көз ұйықыға кеткенде,

Кел  деп маған шығыс белгі еткенде,

Бір нәрселер жетпей жатқан тәрізді,

Бірдеңелер азайған мүлде көктен бе.


Қол-аяғым сол қалпында – бәрі бүтін секілді,

Тәнім де сау, жаным - өз орнында.

Еркіндік жоқ тек қана! Міне қайда мәселе!

Дем ала алман құлдық өмір құрсауда.


Түнегінде түрме.. тілің мүлде де күрмеледі,

Селт еткенді жоқтан бойыңда- оны тартып..

Ғайып бол мүлде не бар бол,

Денең жансыз, тән солды,

Мұнда қандай мән қалды?


Аяқтарым орнында бар -...тәлтіректеп,

Олармен жүре алам ба бұл жайда,

Азаттық жырын әуезден,

Жүретін маған күн қайда.


Ата-анасыз өссем де,

Жетімдікті сездім бе?

Сағындым, бірақ ең қымбат

Туған Отан өлкемді.


Жеріңде жаудың ерік жоқ,

Жетім қалдым ..

Қапада өткен ғұмырым,

Бола ма мәңгі қорлықта.


Азат алтын, арман ерік,

Кетті ұшып, қанатын керіп.

Неге сонда ілесе саған алмадың,

Әлде мүлде өліп неге қалмадым...


Келмеске кеткен еркіндік сені аңсадым,

Жеткізе алман тіліммен оның мұң-зарын.

Жүріп білдім бе құнын азаттық,

Құлдықта білдім ғой оның шын құнын.


Төбені мына құлатса тағдыр егерде,

Тапса егер мені тірлігімде бұл жерде –

Арнар едім еркіндікке, теңдікке

Ғұмырымды қалған менің алдымда.

ВОЛЯ


И в час, когда мне сон глаза смыкает,

И в час, когда зовет меня восход,

Мне кажется, чего-то не хватает,

Чего-то остро мне недостает.


Есть руки, ноги -- все как будто цело,

Есть у меня и тело и душа.

И только нет свободы! Вот в чем дело!

Мне тяжко жить, неволею дыша.


Когда в темнице речь твоя немеет,

Нет жизни в теле -- отняли ее,

Какое там значение имеет

Небытие твое иль бытие?


Что мне с того, что не без ног я вроде:

Они -- что есть, что нету у меня,

Ведь не ступить мне шагу на свободе,

Раскованными песнями звеня.


Я вырос без родителей. И все же

Не чувствовал себя я сиротой.

Но то, что было для меня дороже,

Я потерял: отчизну, край родной!


В стране врагов я раб, тут я невольник,

Без родины, без воли -- сирота.

Но для врагов я все равно -- крамольник,

И жизнь моя в бетоне заперта.


Моя свобода, воля золотая,

Ты птицей улетела навсегда.

Взяла б меня с собою, улетая,

Зачем я сразу не погиб тогда?


Не передать, не высказать всей боли,

Свобода невозвратная моя.

Я разве знал на воле цену воле!

Узнал в неволе цену воли я!


Но коль судьба разрушит эти своды

И здесь найдет меня еще в живых,--

Святой борьбе за волю, за свободу

Я посвящу остаток дней своих.

НУ ОРМАН

НУ ОРМАН


Кешкі алауға қараймын көңіл алаң.

Түсініксіз бір неден үміт етем,

Ну орманға барактан көзім салам,

Күннің батар алдында да сәулесіне.


Ол жақта мүмкін партизан достар,

Әнгіме тыңдап отыр ма..

«Атаның» өжет барлауға кеткен жасағы,

Барлаудан қайтып кеп жатыр ма..


Ойыма келді: алаулап кештің батқаны

Жиналып Т., жорыққа тағы жатқаны..!

Түнеріп түндей, қылышын қайрап алмасқа,

Атына қарғып, дұшпанға қарай шапқаны.


Орман, Орман! Тікенек сым белдеуі,

Бізді бөліп тұрса да –

Тәніме ғана ол құрсау,

Рухым менің аспанда!


Жаным ұшып келеді – барма оты –

Соқпағымен орманның зырлап өту.

Ұйқысырап, бір жатам, бір тұрамын

Еміс- еміс естимін зарыққан даусыңды.


Өзіңменен ала кеткің келе ме,

Қарағайдың жүрек жарды әнімен.

Соңғы айқасқа шақырғандай жөнімен...

Қасиеті қанды кектің жөнімен..


Қара орман, сен білесің, жүрегіне жауынгер,

Қандай ауыр құлдың, бұғау індеті.

Тұрасын айт бауырластың майдангер,

Қайда екен партизанның күзеті..?


Бер де маған қаруың мен күшіңді,

Сілтеп жібер баратын мен тұсымды

Жан алысып – жан беріскен ұрыста

Ар-намысты аршып алған дұрыста..!

ПУЩА


Солнце село давно – но, как прежде,

Тяжело провожаю зарю,

Из барака в неясной надежде

Я на ближнюю пущу смотрю.


Там, быть может живая беседа

Партизан веселит у костра,

Ведь, наверно, разведчикам «деда»

Из разведки вернуться пора.


Т., смельчак, снова, видимо хочет

Смелый рейд совершить на коне:

Как он шашку решительно точит,

Ясно чудится мне в тишине..


Пуща, пуща! Хоть нас разделила

Полоса из колючих тенет,

Только тело она полонила,

Дух мой волен и рабство клянет!


Дух летит, словно впрямь собираясь

Пробежать каждой тропкой лесов...

В сон впадая, в тоске просыпаясь,

Слышу твой ободряющий зов!


Ты как будто зовешь за собою,

Песней сосен щемяще звуча,

Призываешь к последнему бою,

Кровной мести священной уча...


Пуща, знаешь, как сердцу солдата

Тяжек низкого рабства позор?

Где стан боевого собрата?

Где стоит партизанский дозор?  


Так открой же , куда мне вглядеться,

Дай оружье и силу твою, -

От позора очищу я сердце

Кровью пролитой в смертном бою!  

ҚЫЗЫЛ ТҮЙМЕДАҚ

ҚЫЗЫЛ ТҮЙМЕДАҚ


Түймедақтар таңменен,

Оянды күміс оранып,

Күн сәулеге бой жазып,

Сыбырласып, сырласып.


Аппақ қардай ай жүзін,

Таңмен тағы тазартты.

Күміс түсті шықтарды,

Желге тосып азайтты.


Самал есіп шалғында,

Күлтесін көркем өріпті.

Бұ не нәрсе, бір ғажап,

Ақ гүлдер кенет көріпті.


Сыңсиды кіші сіңлісі,

Жылуын сезбей көктемнің.

Шұғыласындай алаудың,

Қызғылт тартқан күлтесі.


Барлық гүлдер біркелкі,

Таза әрі шаңқан ақ.

Алыстан мына көрінген –

Неден болған қызыл дақ?


Түймедақтар жарыса,

Қырмызы гүлден сұрапты:

«Айтшы, құрбым, не болды,

Алдың қайдан жасауды?»


Қырмызы гүл оларға,

Былайша берді жауапты:

«Сонау қырдың астынан,

Түнде солдат оқ атты».


Бір өзі жалғыз айқасты,

Бір топ жаумен шеп құрып.

Бір оқ тиіп иығына,

Жарақат алды ер жігіт.


- Қаны ақты сорғалап –

Қанға баттым мен дағы.

Таң Шолпанша қызарып –

Белгісіндей махаббат!


Қанына ыстық күйемін,

Содан бері зарығып.

Таң арайын қарсы алам,

Батырымсыз қамығып».

КРАСНАЯ РОМАШКА


Все ромашки на заре

В свете первого луча,

Просыпались в серебре

Улыбаясь, лепеча..


Освежали поутру

Белоснежную красу,

Отряхали на ветру

Серебристую росу.  


Ветерок, лаская луг,

Завивал им лепестки...

Что такое? Диво вдруг

Видят белые цветки:


Плачет младшая сестра,

Словно нет вокруг весны,

И, как отблески костра,

Лепестки ее красны .


Все ромашки – как одна:

Чистота и белизна.

Эта – издали видна,

Отчего ж она красна?


И ромашки вперебой

Ей, пунцовой, говорят:

«Эй, сестричка, что с тобой?

Где взяда ты свой наряд?»


Отвечает им сестра,

Чей наряд пунцово-ал:

«Ночью здесь из-за бугра

По врагам солдат стрелял.


Против дюжины, храбрец,

Как он бился, не пойму..

Но пронзил врага свинец

На заре плечо ему:


Крови хлынула струя,

И омылась я в крови,

Заалела к утру я,

Как Чулпан – звезда любви!


И теперь в тоске горю

Кровью огненной его,  

Выходя встречать зарю

Без героя моего...»

БҰЛБҰЛ МЕН БҰЛАҚ (Баллада)

БҰЛБҰЛ МЕН БҰЛАҚ

(Баллада)

1

Таңғы арай ертемен,

Нұрын жерге төккенде,

Кең дала ну орманмен,

Көлдің бетін өпкенде.


Ұйықысынан оянып,

Бұлбұл қанат қағады.

Бұтағынан отырған,

Алысқа көз салады.


Онда бұлақ сарыны,

Сағындырған бұл құсты.

Аңсаған өзін бұлаққа,

Жылдамырақ ол ұшты.


Қандай жақсы, достарым,

Өзіңді біреу сүйгені!

Махаббатсыз өмір жоқ,

Осы олардың түйгені.


Сүйеді құс бұлақты,

Бұлақ та оны аңсайды.

Арасына олардың,

Нағыз достық жалғайды.


Күнде ертемен осы құс,

Келеді бұлаққа тез ұшып,

Мөлдір таза суына,

Шомылып оның жүреді.


Қуанады бұлбұл құс,

Бақытты һәм балбұлақ!

Қызықпай мұндай бақытқа,

Кім тұрады жай қарап?


2

Бұлбұл таңмен оянды,

Әдетінше баяғы.

Сілкініп, сергіп алған соң,

Жан-жағына қарады.


Ұшып келді бұлаққа,

Сезіп жағдай бір тосын.

Танымады бірақ та,

Бұлбұл бүгін өз досын.


Естімейді баяғы,

Күлкісінің сыңғырлап,

Талықсып жатыр бүк түсіп,

Қайғыға ауыр ұшырап.


Аспанға атқан ағысын,

Лай басқан, қап-қара.

Көкке толы жүрегі,

Жанына батып мың жара.


Тұған ерек таң болып,

Не болды, достым, саған деп?

Сұрағыны, бұлбұл құс,

Жауап берді ол былай деп:


Біздің Отан дұшпаны,

Осы жерден кеше өтті.

Сонда менің суымды,

Ластады да, у септі.


Зәре жоқ бандитте,

Қорқып, қашып барады.

Қыр-соңынан қалмайды,

Жігіт қуып барады.


Мәлім ғой бәрі дұшпанға,

Жігіттің бірсәт шөлдері..

Қалайша шыдайды ол,

Лайланған суды көргенде.


Бір тамшы у жұтып,

Өмірден ол өте ме?

Қанішер қас дұшпан,

Жазасын өтемей кете ме?


Айтшы, дос не істейміз?

Тапшы бір амалын.

Қалайша  хас батырды

Құтқару амалын.


Ойға батып, болма алаң –

- Деді құс бұлаққа.

Жүректі жылатпа,

Уайым жеп ұзаққа.


Шөлдеп кеп бас қойса,

Сенің ол жағаңа,

Табармын бір амал

Өмірін сақтауға.


3

Шауып келді азамат,

Кекті намыс жүректе.

Қолындағы автомат,

Наркескені білекте.


Отаны оның сүйікті,

Бар өмірінен қымбатты.

Құртамын, деп дұшпанды

Оған өзі берді антты.


Шаршады, ал оңай ма,

Соғыс жүгі адамға.

Шіркін, қазір кез болса,

Бір тамшы су бұл маңда!


Кенет бұлақ – алдында,

Атынан түсті ол сырғып.

Шөліркеп әбден әл біткен,

Қан майданда қан қызып.


Ұмтылды суға екпіндеп,

Қоярдай ішіп бұлақты,

Сол сәтте бұлбұл сайрады

Тамылжытып құлақты.


Жанына қонып жаугердің,

Дегендей, көрсін ол анық.

Басты әніне, сайрады

Бейне адамша сөз алып!


Құдыреті жайында,

Махаббатты жырлады.

Қанның толқып,

Әсерін еткен толғады.


Ерлік жолы жаугердің,

Мақтанышпен жырлады.

Әніне қосып ажалды,

Даңқ әлемін сайрады.


Жүрегіне досының,

Мақтаныш жырын арнайды.

Махаббатты, өйткені

Ажал да жеңе алмайды.


Достығын жүрек қастерлеп,

Арнады оған сан жырды.

Пәк сезімнің әсерін,

Қосты әніне өз жыршы.


4

Жүрекпен сезіп әсерін,

Тыңдайды ұйып жауынгер.

Түсінбеді бірақ ол,

Бұлбұлдың не дегенін.


Жұтпақ болып бас иді,

Судың барып шетінен.

Кезерген ерні тигенде

Сезді бір гәп болғанын.


Қабынған оның ауызына,

Құс сүнгіді бір сәтте.

Тамшыны сол сәт жұтып ап,

Құлап түсті бұлаққа.


Жан берер шақ келгенде,

Ерекше өзін сезінді.

Ар алдында тай болды,

Мұның бәрін досы көргенде.


Шуылдап судың ағыны,

Жағаға толқын кеп ұрды.

Бәрі кенет жоғалды,

Сәл ғана тек түбінен

Көрінді түтін жолағы.


Сонда әлгі жас батыр,

Таң қалып мұның бәріне.

Тылсым күшке беріліп,

Қайта мінді атына.


Рухы асқақ дұшпанның,

Семсер әркез қайраулы.

Жүрегінде түбінде,

Кек алуды ойлады.


Жалындайды от жанып,

Түкпірінде жүректің.

Пайда болып бойында

Өсе түсті жаңа күш.


Еркін елдің баласы,

Еркіндік үшін жаралған.

Жүрегі ыстық алаулы,

Отанынан нәр алған.


Ажал кеме оны да,

Қарсы алады ойланбай.

Бұлбұл мен бұлақ кезінде,

Қарсы алғандай тайсалмай.

СОЛОВЕЙ И РОДНИК

(Баллада)


1

Чуть займется заря,

Чуть начнет целовать

Ширь полей, темный лес

И озерную гладь,--


Встрепенется от сна,

Бьет крылом соловей

И в притихшую даль

Смотрит с ветки своей.


Там воркует родник,

Птичка рвется к нему,

И тоскует родник

По дружку своему.


Как чудесно, друзья,

Знать, что любят тебя!

Жить на свете нельзя,

Никого не любя!


Птичка любит родник,

Птичку любит родник,--

Чистой дружбы огонь

Между ними возник.


По утрам соловей

Появляется здесь,

Нежной радугой брызг

Омывается весь.


Ах, как рад соловей!

Ах, как счастлив родник!

Кто способен смотреть,

Не любуясь, на них?


2

Разбудила заря

Соловья, как всегда:

Встрепенулся, взглянул

Он туда и сюда.


И спорхнул-полетел

К роднику поскорей.

Но сегодня дружка

Не узнал соловей.


Не смеется родник

Звонким смехом своим,

Он лежит недвижим,

Тяжким горем томим.


Ключевая струя

Замутилась, темна,

Будто гневом она

До предела полна.


Удивился тогда

И спросил соловей:

-- Что случилось, мой друг?

И ответил ручей:


Нашей родины враг

Тут вчера проходил

И мою чистоту

Замутил, отравил.


Кровопийца, бандит,

Он трусливо бежит,

А за ним по пятам --

Наш отважный джигит.


Знает враг, что джигит

Пить захочет в бою,

Не удержится он,

Видя влагу мою.


Выпьет яда глоток --

И на месте убит,

И от мести уйдет

Кровопийца, бандит...


Друг, что делать, скажи!

Верный путь укажи:

Как беду отвести?

Как героя спасти?


И, подумав, сказал

Роднику соловей:

-- Не тревожься, -- сказал,--

Не горюй, свет очей.


Коль захочет он пить

На твоем берегу,

Знаю, как поступить,

Жизнь ему сберегу!..


3

Прискакал молодец

С клятвой в сердце стальном,

С автоматом в руках,

С богатырским клинком.


Больше жизни

Отчизна ему дорога.

Он желаньем горит

Уничтожить врага.


Он устал. Тяжелы

Боевые труды.

Ох, сейчас бы ему

Хоть бы каплю воды!


Вдруг родник перед ним.

Соскочил он с коня,

Обессилев от жажды,

От злого огня.


Устремился к воде --

Весь бы выпил родник!

Но защелкал, запел

Соловей в этот миг.


Рядом с воином сел,

Чтобы видел джигит.

И поет. Так поет,

Словно речь говорит!


И поет он о том,

Как могуча любовь.

И поет он о том,

Как волнуется кровь.


Гордой жизни бойца

Он хвалу воздает --

Он о смерти поет,

Он о славе поет.


Сердцу друга хвалу

Воздает соловей,

Потому что любовь

Даже смерти сильней.


Славит верность сердец,

Славит дружбу сердец.

Сколько страсти вложил

В эту песню певец!


4

Но хоть песне внимал

Чутким сердцем джигит,

Он не понял, о чем

Соловей говорит.


Наклонился к воде,

Предвкушая глоток,

На иссохших губах

Ощутил холодок.


К воспаленному рту

Птица прянула вмиг,

Каплю выпила ту

И упала в родник...


Счастлив был соловей

Как герой умирал:

Клятву чести сдержал,

Друг его обнимал.


Зашумела волна,

Грянул в берег поток

И пропал.

Лишь со дна


Вился черный дымок.

Молодой богатырь

По-над руслом пустым

Постоял, изумлен

Страшным дивом таким.


Вновь джигит на коне,

Шарит стремя нога,

Жаждет битвы душа,

Ищет сабля врага.


Новый жар запылал

В самом сердце,

вот тут!

Силы новые в нем

Все растут и растут.


Сын свободной страны,

Для свободы рожден,

Сердцем, полным огня,

Любит родину он.


Если ж гибель придет --

Встретит смертный свой миг,

Как встречали его

Соловей и родник.

БАСТАН КЕШКЕНДЕРІМ

БАСТАН КЕШКЕНДЕРІМ


Жегідей езген жаныңды,

Азапты жылдар кеселі.

Кетер-ау бірде ғайыпқа,

Рухты сезбей меселі.


Қараңғылық мұң-шері,

Көмесі тартар таңменен.

Еміс-еміс кеп жетер,

Әуезі зарлы әнменен.


Сенімен өткен әр күнім,

Бақытқа толы дер едім.

Бір өзіңе арналып,

Шырқалды сәнді ән-жырым.


Алауланып жан жүрек,

Сен үшін бәрін баптайды.

Қызығын әрбір минөттің,

Сағатпен өлшеп сақтайды.

ПЕРЕЖИТОЕ


Все, что мучило сердце,

с течением лет

исцеленной душе

не покажется злом.


Минет ночь, и печаль,

чуть забрезжит рассвет,

часто сходит на нет,

исчезая в былом.


Но осталось с тобой

навсегда, навсегда

все, что счастьем звалось,

зов родных голосов.


Пламенея, душа

сбережет для тебя

радость мирных минут,

свет счастливых часов.

СОҒЫСТАН КЕЙІН

СОҒЫСТАН КЕЙІН


Майда тағы жиналармыз әр жерден,

Мерейлі күн - халқымыздың көз көрген.

Жеңіс күнге күткен алда тост арнап,

Жүректерге жылуымен нұр берген.


Бәйшешектей көктемдегі гүлдеген,

Қыздар онда ерекше әсем көрінген,

Мерекеде құрмет етіп біздерге,

Әдеппенен қол алысып, бас иген.


Дәл сол күні жиналар ма бәрі де...,

Түтін шалып, жүрген әлі шалғайда.

Кейбіреуі мәңгі қалды сол жақта,

Арналады алғашқы тост соларға.


Сондай күнді қуанышы өлшеусіз,

Көрсе біздің бәріміздің көзіміз.

Шарап емес, қызығына елітіп,

Сол күні біз масаң болып жүрерміз.


Әдеп сақтап, бірге тұрып орыннан,

Қол ұстасып сыртқа біздер шығармыз.

Өткен ұрыс болған жерде адымдап,

Ерлік даңқын жырымызға қосармыз.


Күйген терек, бұзылған жол әріде,

Босап қалған әкеміздің үйі де,

Ұмыт болып, шабылмаған шабындық –

Бәрі қазір бізді асыға күтуде.


Алтын бидай жарқырасын даламда,

Бой көтеріп тұрсын қайта қалам да.

Алауымен зор еңбектің нұрланып,

Ұмытылмас келген Жеңіс Күнім де.

ПОСЛЕ ВОЙНЫ


Мы в мае соберемся снова,

И вспыхнет, солнцем зажжено,

Как песни радостное слово,

В бокалах красное вино.


И девушки светлы, лукавы,

Живым подобные цветам,

Как бы в лучах победной славы

Пожмут сердечно руки нам.


Не все в тот полдень соберутся..

Из далей дымных, роковых

Вовек иные не вернуться...

Наш первый будет тост – за них!


И в этот радостный безмерно,

Безмерно светлый день весны

Не от вина мы будем, верно,-

От гордой радости хмельны.


Споем, победу прославляя,

И, дружно встав из-за стола,

В поля мы выйдем, где святая

За нашу землю битва шла.


Сгоревший тополь, тракт разбитый,

И опустевший отчий дом,

И луг некошенный, забытый -

Все ждут, когда же мы придем.


Пусть заблестит в полях пшеница.

Пусть встанут снова города,

И день наш – снова озариться

Бессмертным пламенем труда.